Tarczyca – jaką pełni funkcję i jak objawia się choroba tarczycy?

Tarczyca jest bardzo ważnym narządem, który kontroluje wiele istotnych funkcji w organizmie. Wyjaśnimy, jakie dokładnie pełni zadania. Przedstawimy również schorzenia, które mogą dotyczyć tarczycy, oraz wspólnie przyjrzymy się temu, jak CBD może wspierać pielęgnację i prawidłowe funkcjonowanie tarczycy.

W tym artykule dowiesz się:

• Czym jest tarczyca i jak działa?
• Gdzie znajduje się tarczyca?
• Jakie choroby tarczycy znamy?
• Objawy chorób tarczycy
• Badania
• Jak leczy się tarczycę?
• Jak CBD wpływa na tarczycę?

Czym jest tarczyca i jak działa?

Tarczyca to niewielki gruczoł w kształcie motyla, położony w przedniej części szyi pod skórą. Jest częścią układu dokrewnego i kontroluje wiele ważnych funkcji organizmu poprzez produkcję oraz uwalnianie określonych hormonów.

Głównym zadaniem tarczycy jest regulacja tempa metabolizmu, czyli procesu, w którym organizm przekształca spożyty pokarm w energię. Wszystkie komórki w ciele potrzebują energii do prawidłowego działania.

Jeśli tarczyca nie pracuje prawidłowo, może to negatywnie wpłynąć na cały organizm.

Czym jest układ dokrewny?

Układ dokrewny to sieć kilku gruczołów, które wytwarzają i wydzielają hormony.

Gruczoł to narząd produkujący jedną lub więcej substancji, takich jak hormony, soki trawienne, pot czy łzy. Gruczoły dokrewne uwalniają hormony bezpośrednio do krwiobiegu.

Hormony to substancje chemiczne, które koordynują różne funkcje organizmu, przekazując sygnały przez krew do narządów, skóry, mięśni i innych tkanek. Te sygnały informują ciało, co ma robić i kiedy.

Układ dokrewny tworzą następujące narządy i gruczoły:

• Podwzgórze
• Przysadka mózgowa
• Tarczyca
• Przytarczyce
• Nadnercza
• Szyszynka
• Trzustka
• Jajniki
• Jądra

Gdzie znajduje się tarczyca?

Tarczyca znajduje się w przedniej części szyi, pod tchawicą. Ma kształt motyla – w środku jest węższa, a po bokach posiada dwa szersze „skrzydła”, które rozciągają się po obu stronach szyi. Zdrowa tarczyca zwykle nie jest widoczna z zewnątrz i nie można jej wyczuć po przyłożeniu palca do przedniej części szyi.

Z jakich części składa się tarczyca?

Tarczyca ma dwie główne części: dwie połowy, czyli płaty, oraz środkową część łączącą oba płaty, zwaną cieśnią tarczycy.

Jaką dokładnie funkcję pełni tarczyca?

Tarczyca jako gruczoł dokrewny wytwarza i wydziela hormony:

• Tyroksyna (T4): Główny hormon tarczycy, odgrywający kluczową rolę w regulacji metabolizmu. Zawiera jod.
• Trijodotyronina (T3): Ma istotne znaczenie dla regulacji metabolizmu i równowagi energetycznej organizmu. Zawiera atomy jodu i wykazuje większą aktywność biologiczną niż T4.
• Odwrotna trijodotyronina (rT3): Produkt uboczny przemiany T4 w T3. W przeciwieństwie do aktywnego T3 nie wykazuje aktywności biologicznej i działa raczej hamująco na tarczycę.

Do produkcji hormonów tarczyca potrzebuje jodu, pierwiastka obecnego w żywności, najczęściej w jodowanej soli kuchennej, oraz w wodzie.

Hormony tarczycy wpływają na następujące funkcje organizmu:

• Metabolizm
• Częstość pracy serca
• Oddychanie
• Trawienie
• Temperaturę ciała
• Rozwój mózgu
• Aktywność umysłową
• Jakość skóry i kości
• Płodność

Tarczyca i jej hormony oddziałują na niemal wszystkie narządy organizmu, w tym:

• Układ sercowo-naczyniowy: Tarczyca pomaga regulować pojemność minutową serca, częstość pracy serca oraz siłę skurczu mięśnia sercowego.
• Układ nerwowy: Przy nieprawidłowej pracy tarczycy mogą pojawiać się objawy takie jak drętwienie, mrowienie lub ból. Hipotyreoza może sprzyjać obniżeniu nastroju, a nadczynność tarczycy uczuciu napięcia i niepokoju.
• Układ pokarmowy: Tarczyca uczestniczy w przesuwaniu pokarmu przez układ trawienny, czyli w motoryce przewodu pokarmowego.
• Układ rozrodczy: Przy zaburzonej pracy tarczycy mogą występować nieregularne miesiączki oraz problemy z płodnością.

Czy można żyć bez tarczycy?

Tak, można żyć bez tarczycy. Konieczne jest jednak przyjmowanie hormonalnej terapii zastępczej przez resztę życia. Operacja usunięcia tarczycy, czyli tyreoidektomia, jest powszechnie wykonywanym zabiegiem chirurgicznym w leczeniu niektórych chorób tarczycy.

Jakie choroby tarczycy znamy?

Choroby tarczycy dotykają kobiety około 5–8 razy częściej niż mężczyzn.

Do czterech głównych chorób tarczycy należą:

Hipotyreoza, czyli niedoczynność tarczycy

Występuje wtedy, gdy tarczyca nie produkuje i nie uwalnia wystarczającej ilości hormonów. Powoduje to spowolnienie metabolizmu.

Przyczyny hipotyreozy:

• Choroba Hashimoto, czyli choroba autoimmunologiczna
• Zapalenie tarczycy
• Niedobór jodu
• Nieprawidłowo funkcjonująca tarczyca od urodzenia

Hipertyreoza, czyli nadczynność tarczycy

Do hipertyreozy dochodzi, gdy tarczyca produkuje i uwalnia więcej hormonów, niż potrzebuje organizm. Powoduje to przyspieszenie niektórych aspektów metabolizmu.

Przyczyny hipertyreozy:

• Choroba Gravesa-Basedowa, czyli choroba autoimmunologiczna
• Guzki tarczycy
• Zapalenie tarczycy
• Poporodowe zapalenie tarczycy
• Nadmiar jodu pochodzący z diety lub leków
• Łagodny guz przysadki mózgowej

Powiększenie tarczycy, czyli wole

Jest to dość częste schorzenie o różnych przyczynach. Tarczyca może się powiększać kompensacyjnie przy niewystarczającej produkcji hormonów lub przy niedoborze jodu w diecie. W przypadku wola sporadycznego w większości przypadków nie udaje się ustalić jednoznacznej przyczyny.

Rak tarczycy

Rak tarczycy rozpoczyna się w tkankach tarczycy. Leczenie większości przypadków jest bardzo skuteczne.

Jakie są pierwsze sygnały ostrzegawcze problemów z tarczycą?

Tarczyca odgrywa dużą rolę w regulacji pracy serca, metabolizmu i temperatury ciała. Zwróć szczególną uwagę na następujące objawy:

• Spowolniona lub przyspieszona praca serca
• Niewyjaśniony spadek lub wzrost masy ciała
• Trudności z tolerowaniem zimna albo ciepła
• Obniżony nastrój lub niepokój
• Nieregularne miesiączki

Jeśli występuje u Ciebie którykolwiek z tych objawów, skonsultuj się z lekarzem i zapytaj, czy wskazane byłoby wykonanie badania krwi oceniającego funkcję tarczycy.

Badanie tarczycy

Podstawowym badaniem jest badanie krwi mierzące poziom hormonu tyreotropowego (TSH) – to test przesiewowy stosowany zarówno przy podejrzeniu niedoczynności, jak i nadczynności tarczycy. Niektóre prywatne laboratoria oferują wynik w ciągu kilku godzin.

Prawidłowy zakres wyniku TSH we krwi wynosi w przybliżeniu od 0,5 do 5,0 mIU/L, jednak wartość ta może się różnić w zależności od laboratorium oraz czynników takich jak ciąża czy wiek.

Lekarz może również sprawdzić poziomy T3 i T4 we krwi. W przypadku nieprawidłowych wyników może zalecić badania obrazowe – USG lub scyntygrafię tarczycy.

Jak leczy się choroby tarczycy?

Istnieje kilka możliwości leczenia, zależnie od typu i nasilenia schorzenia:

Leki stosowane przy chorobach tarczycy

Leki przeciwtarczycowe blokują zdolność tarczycy do wytwarzania hormonów, co wykorzystuje się przy nadczynności tarczycy. Beta-blokery pomagają łagodzić objawy hipertyreozy, takie jak przyspieszone tętno. Radioaktywny jod uszkadza komórki tarczycy – stosuje się go przy nadczynności tarczycy oraz raku tarczycy. Leki zawierające hormony tarczycy są syntetycznym zamiennikiem hormonów przy niedoczynności tarczycy – osoby po tyreoidektomii zwykle przyjmują je do końca życia.

Zabieg chirurgiczny

Najczęstszym typem zabiegu jest tyreoidektomia, czyli chirurgiczne usunięcie całej tarczycy, będące leczeniem pierwszego wyboru w przypadku raka tarczycy. Alternatywą jest lobektomia, która obejmuje usunięcie tylko części tarczycy.

Radioterapia i chemioterapia

Obie terapie są możliwościami leczenia raka tarczycy – niszczą komórki nowotworowe i hamują ich wzrost. Większość przypadków raka tarczycy ich jednak nie wymaga.

Jakie są czynniki ryzyka rozwoju chorób tarczycy?

• Choroby tarczycy w wywiadzie rodzinnym
• Choroby autoimmunologiczne, takie jak cukrzyca typu 1, reumatoidalne zapalenie stawów czy toczeń
• Przyjmowanie leków o wysokiej zawartości jodu

Prawidłowa troska o tarczycę

Głównym sposobem utrzymania tarczycy w dobrej kondycji jest zapewnienie odpowiedniej podaży jodu w diecie. Większość osób dostarcza go organizmowi dzięki jodowanej soli kuchennej i produktom wzbogacanym w jod.

Inne źródła jodu to:

• Sery i mleko krowie
• Jaja i jogurt
• Ryby morskie, skorupiaki i mięczaki
• Wodorosty
• Mleko sojowe i sos sojowy

Ważne jest, aby nie spożywać zbyt dużych ilości jodu, ponieważ jego nadmiar może powodować problemy. W razie pytań lub wątpliwości skonsultuj się z lekarzem.

Jak CBD wpływa na tarczycę?

CBD oddziałuje z układem endokannabinoidowym (ECS) – rozbudowaną siecią wyspecjalizowanych receptorów rozmieszczonych w całym ciele, która pomaga organizmowi utrzymywać homeostazę, czyli równowagę. Badanie z 2015 roku wykazało obecność receptorów kannabinoidowych CB1 i CB2 bezpośrednio w tarczycy, co sugeruje, że ECS może mieć wpływ na funkcję tego narządu.

Warto zachować rzetelność: dotychczas nie przeprowadzono badania, które jednoznacznie potwierdziłoby, że CBD bezpośrednio reguluje produkcję hormonów tarczycy. Badania naukowe z większą pewnością wskazują natomiast na zdolność CBD do wspierania organizmu przy objawach, które bardzo często towarzyszą chorobom tarczycy.

W czym CBD może realnie wspierać osoby z chorobami tarczycy?

Niepokój i dyskomfort psychiczny: Niepokój jest jednym z najczęstszych objawów nadczynności tarczycy, natomiast obniżony nastrój często towarzyszy niedoczynności. Systematyczny przegląd randomizowanych badań kontrolowanych z 2024 roku potwierdził, że CBD wykazuje potencjał terapeutyczny przy różnych typach zaburzeń lękowych. Równocześnie obserwowano poprawę nastroju oraz jakości snu.

Bezsenność: Zaburzenia snu dotyczą wielu pacjentów z problemami tarczycy. Badanie przeglądowe z 2025 roku obejmujące 29 badań wykazało, że kannabinoidy – zwłaszcza CBD – mogą potencjalnie poprawiać jakość snu i łagodzić bezsenność.

Stan zapalny: CBD ma dobrze udokumentowane właściwości przeciwzapalne i antyoksydacyjne. Może to być szczególnie istotne przy autoimmunologicznych chorobach tarczycy, takich jak choroba Hashimoto czy choroba Gravesa-Basedowa, w których stan zapalny odgrywa kluczową rolę.

Ból, zmęczenie i problemy skórne: CBD może również wspierać organizm przy innych objawach towarzyszących chorobom tarczycy – bólu, zmęczeniu mięśni oraz problemach skórnych.

Ważna uwaga: CBD a leki na tarczycę

Jeśli przyjmujesz leki na tarczycę, zwłaszcza levothyroxin, skonsultuj stosowanie CBD z lekarzem. Zaktualizowane stanowisko Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) z 2026 roku zwraca uwagę na potwierdzoną interakcję CBD z levothyroxinem, która może wpływać na metabolizm hormonów tarczycy oraz skuteczność leczenia.

Ogólnie można powiedzieć, że CBD może być wartościowym elementem wsparcia przy dbaniu o tarczycę – nie jako zamiennik leczenia, lecz jako pomoc w radzeniu sobie z objawami towarzyszącymi. Zawsze stosuj je zgodnie z zaleceniami lekarza.

Autor artykułu: Lucie Garabas